काठमाडौं । देशभर आज जनैपूर्णिमा पर्व मनाइँदैछ। वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले बिहानै नदी, ताल, पोखरी तथा कुण्डमा स्नान गरी नयाँ यज्ञोपवीत (जनै) धारण गर्ने र गुरु–पुरोहितबाट रक्षासूत्र (डोरो) बाँध्ने परम्परा छ।
जनैपूर्णिमाका दिन तागाधारी समुदायले विधिपूर्वक मन्त्रिएको नयाँ जनै फेर्ने तथा ब्राह्मण पुरोहितले पूजा र मन्त्रोच्चारण गरी यजमानको दाहिने नाडीमा रक्षासूत्र बाँध्ने चलन रहेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार रक्षासूत्रले नकारात्मक प्रभावबाट सुरक्षा प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ।
जनैपूर्णिमालाई ऋषितर्पणीका रूपमा समेत मनाइन्छ। यस दिन कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि, वशिष्ठ र अगस्त्यलगायत ऋषिको पूजा तथा तर्पण गर्ने परम्परा छ। स्नानपछि जौ, तिल र कुशद्वारा ऋषिहरूलाई तर्पण गरी विधिपूर्वक नयाँ यज्ञोपवीत धारण गरिन्छ। वैदिक परम्परामा जनैलाई ब्रह्मसूत्र तथा ज्ञानको प्रतीकसमेत मानिन्छ।
जनैपूर्णिमामा ११ थरी गेडागुडी मिसाएर भिजाई टुसा उमारेर तयार गरिएको क्वाँटी खाने चलन पनि छ। धार्मिक तथा आयुर्वेदिक मान्यताअनुसार क्वाँटी पौष्टिक भोजनका रूपमा लिइन्छ र वर्षायाममा शरीरलाई आवश्यक पोषण तथा ऊर्जा प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ।
तराई क्षेत्रमा जनैपूर्णिमाका दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको हातमा राखी बाँधेर पर्व मनाउने प्रचलन छ। यसले दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको आत्मीयता र पारिवारिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउने सामाजिक मान्यता छ। पछिल्लो समय राखी बाँध्ने चलन पहाडी क्षेत्रमा समेत विस्तार हुँदै गएको छ।
जनैपूर्णिमाको अवसरमा काठमाडौंको मणिचूड, रसुवाको गोसाइँकुण्ड, ललितपुरको कुम्भेश्वर, सिन्धुपाल्चोकको पाँचपोखरी, जनकपुरधामका धनुषसागर र गङ्गासागर तथा नवलपरासीको त्रिवेणीधामलगायतका धार्मिक तथा प्राकृतिक स्थलमा स्नान र पूजाका लागि भक्तजन पुग्ने गर्छन्। ती स्थानमा पर्वका अवसरमा मेला तथा धार्मिक गतिविधिसमेत आयोजना हुने परम्परा छ।
