काठमाडौं । अमेरिकामा डोनाल्ड ट्रम्प नेतृत्वको प्रशासनले प्राकृतिककरणमार्फत नागरिकता प्राप्त गरेका व्यक्तिहरूको नागरिकता रद्द गर्ने कानुनी प्रक्रिया (डिन्याचुरलाइजेसन) लाई उल्लेख्य रूपमा विस्तार गरेको छ।
अमेरिकी न्याय विभागका एक वरिष्ठ अधिकारीका अनुसार, सरकारले आगामी अक्टोबर महिनासम्म करिब २५० वटा यस्ता मुद्दा दायर गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यो संख्या हालको गतिमा हेर्दा निकै उच्च मानिन्छ, किनकि चालु वर्ष सुरु भएको केही महिनामै २९ वटा मुद्दा दर्ता भइसकेका छन्। ती सबै मुद्दा विदेशी मूलका व्यक्तिहरूविरुद्ध छन्, जसले नागरिकता प्राप्त गर्ने क्रममा गलत जानकारी दिएको वा धोखाधडी गरेको आरोप सामना गरिरहेका छन्।
विगतको तथ्यांकसँग तुलना गर्दा हालको अभियान अझ आक्रामक देखिन्छ। सन् २००८ देखि १२ जुन २०२६ सम्म जम्मा १६६ वटा डिन्याचुरलाइजेसन मुद्दा दायर भएका थिए, जसको औसत वार्षिक संख्या १० भन्दा कम थियो। तर अहिलेको प्रशासनले यस प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँदै पहिलेभन्दा धेरै सक्रिय रूपमा लागू गरिरहेको देखिन्छ। यो कदम ट्रम्प प्रशासनको कडा आप्रवासन नीतिसँग जोडिएको मानिन्छ, जसले केवल अवैध आप्रवासी मात्र होइन, पहिले नै नागरिकता प्राप्त गरिसकेका व्यक्तिहरूलाई पनि कानुनी निगरानीको दायरामा ल्याएको छ।
कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन अतिरिक्त वकिलहरू परिचालन
न्याय विभागले यी मुद्दा अघि बढाउन विभिन्न शाखामा कार्यरत नागरिक मुद्दासम्बन्धी वकिलहरूलाई पनि प्रयोगमा ल्याएको छ। ठगीसम्बन्धी अनुसन्धानमा संलग्न कानुनी कर्मचारीहरूलाई समेत यस अभियानमा समावेश गरिएको छ। साथै, देशभरका यूएस अटर्नी कार्यालयहरूमा थप मुद्दा पठाउने काम पनि भइरहेको छ।
एक वरिष्ठ अधिकारीले अन्तरवार्तामा उल्लेख गर्दै भनेका छन् कि यो व्यवस्था नयाँ होइन, दशकौँदेखि कानुनमै रहेको प्रक्रिया हो। उनका अनुसार, नागरिकता प्रणालीको विश्वसनीयता जोगाउन र योग्य व्यक्तिले मात्र नागरिकता पाऊन् भन्ने उद्देश्यले यस्ता मुद्दालाई प्राथमिकतामा राखिएको हो।
कुन अवस्थामा नागरिकता खारेज हुन सक्छ?
हालका मुद्दाहरूमा मुख्य रूपमा नागरिकता प्राप्त गर्ने बेला गलत विवरण पेश गरेको, महत्वपूर्ण तथ्य लुकाएको, आपराधिक गतिविधिमा संलग्न रहेको, वा केही अवस्थामा आतंकवादसँग सम्बन्धित गतिविधिमा समर्थन जनाएको जस्ता आरोपहरू देखिन्छन्।
अमेरिकी कानुनअनुसार, यदि प्राकृतिककरणको समयमा कुनै व्यक्ति योग्य नभएको प्रमाणित हुन्छ वा उसले जानाजानी गलत जानकारी दिएको पाइएको खण्डमा संघीय सरकारले नागरिकता रद्द गर्न सक्छ। यस्ता मुद्दा परिस्थितिअनुसार नागरिक (सिभिल) वा आपराधिक दुवै प्रक्रियामा अघि बढ्न सक्छन्। तर, अमेरिकामा जन्मसिद्ध नागरिकता प्राप्त गरेका व्यक्तिहरूमा यो नियम लागू हुँदैन।
