काठमाडौँ । स्विट्जरल्याण्डको विदेश मन्त्रालयले अमेरिका र इरानबीच शुक्रबारका लागि तय गरिएको १४–बुँदे सम्झौता कार्यान्वयनसम्बन्धी उच्चस्तरीय वार्ता अचानक स्थगित गरिएको जानकारी दिएको छ। इरानको आणविक कार्यक्रमबारे दीर्घकालीन सहमति र होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै तेल ढुवानी पुनः सुचारु गर्ने उद्देश्यसहित सुरु गरिएको ६० दिने कूटनीतिक प्रक्रियाकै बीचमा यो वार्ता तय गरिएको थियो।
ओब्बुर्गेनस्थित एक सानो स्विस गाउँमा वार्ता सुरु हुने तयारी थियो। तर वार्ताको दुई दिनअघि मात्रै अमेरिका र इरानबीच प्रारम्भिक समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो। त्यसपछि ह्वाइट हाउसले अमेरिका प्राविधिक तहका छलफल चाँडै अघि बढाउन इच्छुक रहेको बताउँदै उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको स्विट्जरल्याण्ड भ्रमण स्थगित गरिएको पुष्टि गर्यो।
ह्वाइट हाउसका एक प्रवक्ताले वार्ता प्रक्रिया जटिल र अप्रत्याशित हुने उल्लेख गर्दै तत्कालका लागि उपराष्ट्रपतिको यात्रा नहुने बताएका छन्। यसैबीच, भान्सको टोली र पत्रकारहरू वासिङ्टनस्थित जोइन्ट बेस एन्ड्रुजमा तयारी अवस्थामा रहेका थिए भने स्विट्जरल्याण्डमा पनि ठूलो संख्यामा अमेरिकी अधिकारी तथा सञ्चारकर्मीहरू पुगिसकेका थिए।
इरानतर्फ, सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह मोजतबा खामेनीले केही असहमति भए पनि प्रारम्भिक सम्झौतालाई अनुमोदन गरिएको बताएका छन्। सोही अवधिमा अमेरिका ले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाइएको अवरोध हटाएको जनाइएको छ। यद्यपि इरानी अर्धसरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार अमेरिकी पक्षबाट स्पष्ट कार्यान्वयन संकेत नआएसम्म अर्को चरणको वार्तामा सहभागी नहुने अडान इरानले राखेको छ।
अन्य विवरणअनुसार, लेबनानमा इजरायलको सैन्य गतिविधिका कारण इरानले आफ्नो प्रतिनिधिमण्डल पठाउन ढिलाइ गरेको पनि उल्लेख गरिएको छ। इजरायल, जो वार्ता प्रक्रियामा प्रत्यक्ष सहभागी थिएन, लेबनानमा हिज्बुल्लाहसँगको द्वन्द्व जारी राख्दै हवाई आक्रमणहरू बढाइरहेको छ।
प्रस्तावित सम्झौतामा लेबनान युद्धको स्थायी अन्त्य र देशको सार्वभौमिकता तथा क्षेत्रीय अखण्डता सुनिश्चित गर्ने विषय समावेश रहेको बताइएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सबै पक्षबीच पूर्ण युद्धविरामको अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्। तर इजरायली नेतृत्वले लेबनानबाट पूर्ण रूपमा फिर्ता नहुने संकेत दिएपछि अमेरिका भित्रै आलोचना बढेको छ।
इरानका प्रमुख वार्ताकार मोहम्मद घालीबाफले सम्झौता उल्लंघन भएमा कडा प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएका छन्। यस कूटनीतिक अस्थिरताले मध्यपूर्वमा दीर्घकालीन युद्धविराम सम्भव हुने वा नहुने विषयलाई अझ जटिल बनाएको छ। हालसम्मको द्वन्द्वमा ७,००० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भइसकेको र यसले विश्व ऊर्जा बजार तथा समग्र अर्थतन्त्रमा उल्लेखनीय प्रभाव पारेको बताइन्छ।
खामेनीले राष्ट्रपति ट्रम्पले यो समझदारी ‘हतारमा र दबाबमा’ अघि बढाएको टिप्पणी गर्दै आगामी वार्ताहरू सहज नहुने संकेत दिएका छन्। यद्यपि अमेरिका ले केही नौसैनिक प्रतिबन्ध हटाए पनि आफ्ना युद्धपोतहरू क्षेत्रमै राखेको छ। होर्मुज जलडमरूमध्यमार्फत तेल ढुवानी भने अझै पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्किन सकेको छैन।
