काठमाडौँ । प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि २०४६ सालमा भएको जनआन्दोलनका सर्वोच्च कमाण्डर गणेशमान सिंहको २९औँ स्मृति दिवस आज विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ। नेपाली कांग्रेसका भ्रातृ तथा शुभेच्छुक संस्थाहरूले सिंहको योगदानको स्मरण गर्दै विविध कार्यक्रम सञ्चालन गर्दैछन्।
राणाविरोधी आन्दोलनदेखि प्रजातन्त्र स्थापनासम्म
नेपाली राजनीतिक इतिहासमा त्याग, साहस र निष्ठाका प्रतीकका रूपमा स्मरण गरिने सिंहले २०४६ सालको जनआन्दोलन सफल भएपछि तत्कालीन राजा वीरेन्द्रबाट प्रधानमन्त्री बन्न गरिएको प्रस्ताव अस्वीकार गरेका थिए। उनले आफ्नो स्थानमा सहकर्मी कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई प्रधानमन्त्रीका रूपमा अघि सारेका थिए।
विसं १९७२ कात्तिक २४ गते काठमाडौँको क्षेत्रपाटीमा जन्मिएका सिंह प्रारम्भिक राजनीतिक जीवनदेखि नै निरंकुश शासनविरुद्धको अभियानमा सक्रिय थिए। उनी प्रजा परिषद्मा आबद्ध हुँदै राणाशासन अन्त्य गर्ने आन्दोलनमा सहभागी भएका थिए।
२००७ सालको क्रान्तिअघि भद्रगोल जेलबाट भाग्न सफल भएपछि उनी भारत पुगेका थिए। त्यहाँ उनको बिपी कोइरालासँग राजनीतिक सम्बन्ध स्थापित भएको थियो। २००३ सालमा स्थापना भएको नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको नेतृत्वमा समेत सिंह सक्रिय थिए।
२००७ सालमा प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि भएको सशस्त्र क्रान्तिका क्रममा उनले वीरगन्ज मोर्चामा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
प्रजातन्त्र अपहरणपछि लामो काराबास
२०१५ सालको पहिलो आमनिर्वाचनपछि गठन भएको सरकारमा सिंह वरिष्ठ मन्त्री बनेका थिए। २०१७ सालमा प्रजातान्त्रिक व्यवस्था समाप्त भएपछि उनले लामो काराबास भोग्नुपर्यो। सिंहले सिंहदरबार र सुन्दरीजलस्थित बन्दीगृहमा गरी करिब आठ वर्ष जेल जीवन बिताएका थिए।
२०२५ सालमा बिपी कोइरालासँगै सुन्दरीजल बन्दीगृहबाट रिहा भएपछि उनी प्रवासमा राजनीतिक संगठन विस्तार गर्ने कार्यमा सक्रिय रहे।
राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति
२०३३ सालमा बिपी कोइरालासँगै राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति लिएर स्वदेश फर्किएका सिंहले पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको राजनीतिक अभियानलाई निरन्तरता दिएका थिए।
२०५४ साल असोज २ गते निधन भएका गणेशमान सिंह नेपाली लोकतान्त्रिक आन्दोलनका महत्वपूर्ण व्यक्तित्वका रूपमा स्मरण गरिन्छन्। प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि उनले पुर्याएको योगदानको स्मरण गर्दै हरेक वर्ष विभिन्न कार्यक्रम आयोजना हुँदै आएका छन्।
