काठमाडौँ । धेरै शारीरिक प्रक्रियाहरूको लागि भिटामिन आवश्यक छ । भिटामिन दुई प्रकारका हुन्छन्: बोसोमा घुलनशील भिटामिन, जस्तै भिटामिन ए, भिटामिन डी, भिटामिन ई, र भिटामिन के । भिटामिन सी र बी-जटिल भिटामिन जस्ता पानीमा घुलनशील भिटामिनहरू महत्त्वपूर्ण छन् ।
भिटामिन बी-१२ यस बी-जटिल समूह भित्र एक महत्त्वपूर्ण भिटामिन हो । भिटामिन बी-१२ एक सूक्ष्म पोषक तत्व हो । यद्यपि यो थोरै मात्रामा आवश्यक छ, यसले हाम्रो शरीरमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । भिटामिन बी-१२ शरीरको प्रत्येक कोषको लागि आवश्यक छ । भिटामिन बी-१२ ले कोषहरू भित्र आवश्यक रासायनिक प्रतिक्रियाहरूमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ, जस्तै खानाबाट ऊर्जा अवशोषण र नयाँ अणुहरूको सिर्जना ।
यो हाम्रो स्नायु प्रणालीको कार्यको लागि पनि महत्त्वपूर्ण छ । यसले हाम्रो रक्त कोषहरूलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्दछ । यसबाहेक, यसले हाम्रो प्रतिरक्षा प्रणालीलाई पनि असर गर्छ । भिटामिन बी-१२ रातो रक्त कोषहरूको गठनको लागि आवश्यक छ, जसले सम्पूर्ण शरीरमा अक्सिजन बोक्छ । भिटामिन बी-१२ मुख्यतया मासुमा पाइन्छ । वनस्पतिजन्य खानामा भिटामिन बी १२ हुँदैन जबसम्म फोर्टिफाइड खानामा यो हुँदैन । मासु, माछा, अण्डा, दूध र अन्य दुग्धजन्य उत्पादनहरूमा भिटामिन बी-१२ हुन्छ । यो अण्डा, कुखुरा, रातो मासु, माछा, समुद्री खाना, र दूध र दुग्धजन्य उत्पादनहरूमा पाइन्छ ।
त्यस्तै भिटामिन बी-१२ क्याप्सुल र इंजेक्शनहरू पनि उपलब्ध छन् । यद्यपि, कुनै पनि पूरकहरू लिनु अघि डाक्टरसँग परामर्श गर्नु आवश्यक रहेको विशेषज्ञहरु बताउछन् । डाक्टरको निर्देशनमा भिटामिन बी-१२ पूरकहरू तोकिएको अवधिको लागि लिन सकिन्छ ।
बी- १२ को कमीलाई खराब आहार, प्रशोधित खाना, शाकाहारी आहार, र अपर्याप्त दुग्धजन्य पदार्थ सेवनलाई दिने गरिन्छ ।
भिटामिन बी-१२ को कमी भिटामिन बी-१२ युक्त खानेकुराहरू खाने तर तिनीहरूको शरीरले तिनीहरूलाई अवशोषित गर्न असमर्थ हुने व्यक्तिहरूमा पनि हुन सक्छ । यसको अर्थ तपाईं खाना खाँदै हुनुहुन्छ, तर ती खानेकुराहरूको प्रभाव तपाईंको शरीरमा देखिँदैन । यसको अर्थ तपाईंको शरीरले तिनीहरूलाई राम्ररी अवशोषित गर्न सक्षम छैन । भिटामिन बी-१२ हाम्रो शरीरमा पुग्ने प्रक्रिया एक जटिल प्रक्रिया हो । खानामा, भिटामिन बी-१२ प्रोटिनमा बाँधिएको हुन्छ ।
अमेरिकी राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्थान (एनआइएच) का अनुसार, शरीरमा भिटामिन बी-१२ अवशोषण दुई चरणमा हुन्छ । पहिलो चरणमा, पेटमा रहेको हाइड्रोक्लोरिक एसिडले भिटामिन बी-१२ लाई खानामा रहेको प्रोटिनबाट अलग गर्छ । दोस्रो चरणमा, प्रोटिनबाट अलग गरिएको भिटामिन बी-१२ पेटमा उत्पादन हुने प्रोटिनमा बाँधिन्छ जसलाई इन्टरिन्सिक फ्याक्टर भनिन्छ, र त्यसपछि शरीरमा अवशोषित हुन्छ ।
पूरकहरूमा रहेको भिटामिन बी-१२ कुनै पनि प्रोटिनमा बाँधिएको हुँदैन, त्यसैले पहिलो चरण यसको अवशोषणको लागि आवश्यक पर्दैन । यद्यपि, पूरकहरूमा रहेको भिटामिन बी-१२ पनि अवशोषणको लागि इन्टरिन्सिक फ्याक्टरमा बाँधिएको हुनुपर्छ । यदि भिटामिन बी-१२ अवशोषण प्रक्रियाको कुनै पनि भाग राम्ररी प्रदर्शन गरिएन भने, कमीको जोखिम बढ्छ ।
एनआइएचका अनुसार, भिटामिन बी-१२ को कमीको जोखिममा रहेका व्यक्तिहरू ती हुन सक्छन् जसले पर्याप्त भिटामिन बी-१२ प्राप्त गर्दैनन् वा जसको शरीरले यसलाई राम्ररी अवशोषित गर्दैनन् ।
– वृद्ध व्यक्तिहरू: उमेर बढ्दै जाँदा, धेरै मानिसहरूको पेटमा पर्याप्त हाइड्रोक्लोरिक एसिडको कमी हुन्छ, जसले गर्दा खानाबाट भिटामिन बी-१२ अवशोषित गर्न गाह्रो हुन्छ । ५० वर्षभन्दा माथिका मानिसहरूले पर्याप्त भिटामिन बी-१२ प्राप्त गर्न यो भिटामिनले सुदृढ पारिएका खानाहरू वा पूरकहरू लिनुपर्ने हुन सक्छ ।
– एट्रोफिक ग्यास्ट्राइटिस भएका व्यक्तिहरू: यो अटोइम्यून रोगले पेटमा हाइड्रोक्लोरिक एसिड र आन्तरिक कारकको उत्पादन घटाउँछ, भिटामिन बी-१२ को पर्याप्त अवशोषणलाई रोक्छ ।
– हानिकारक रक्तअल्पता भएका व्यक्तिहरू: यस अवस्थामा, शरीरले आन्तरिक कारक उत्पादन गर्न सक्दैन, जुन भिटामिन बी-१२ को अवशोषणको लागि आवश्यक छ। त्यस्ता व्यक्तिहरूले खाना र पूरक दुवैबाट भिटामिन बी-१२ अवशोषित गर्न सक्दैनन् । डाक्टरहरूले सामान्यतया भिटामिन बी-१२ इंजेक्शनहरूद्वारा यो अवस्थाको उपचार गर्छन् ।
– पेट वा आन्द्राको शल्यक्रिया गरेका व्यक्तिहरू: शल्यक्रिया पछि, जस्तै पेटको भाग हटाउने, शरीरमा हाइड्रोक्लोरिक एसिड र आन्तरिक कारकको उत्पादन कम हुन सक्छ, जसले गर्दा भिटामिन बी-१२ अवशोषित गर्न गाह्रो हुन सक्छ।
– शाकाहारी: थोरै वा कुनै पनि जनावरको खाना नखाने मानिसहरूले आफ्नो आहारबाट पर्याप्त भिटामिन बी-१२ प्राप्त गर्न सक्षम नहुन सक्छन् ।
भिटामिन बी-१२ को कमीका लक्षण र प्रभाव:
भिटामिन बी-१२ को कमीका लक्षणहरू देखा पर्न वर्षौं लाग्न सक्छ । भिटामिन बी-१२ को कमी हुन समय लाग्छ, त्यसैले यसको लक्षणहरू बिस्तारै देखा पर्छन् र समयसँगै तीव्र हुन्छन् ।
भिटामिन बी १२ को कमीका लक्षण:
– हात वा खुट्टामा अनौठो महसुस हुनु, सुन्न हुनु, वा झमझमाउनु ।
– हिँड्न गाह्रो हुनु (सन्तुलनको समस्या) ।
– घातक रक्तअल्पता ।
– जिब्रो सुन्निनु ।
– सोच्न र बुझ्न गाह्रो हुनु वा स्मरणशक्ति गुम्नु ।
– कमजोर हुनु ।
– थकान ।
– पहेँलो छाला ।
– मुड स्विङ वा चिडचिडापन ।
– एकाग्रतामा कमी ।
