काठमाडौं । इरानले विश्वकै संवेदनशील समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये पर्ने स्ट्रेट अफ हर्मुजमाथिको आफ्नो नियन्त्रणलाई थप संस्थागत र कडा बनाउँदै नयाँ व्यवस्थापन तथा अनुगमन क्षेत्रको सीमा औपचारिक रूपमा निर्धारण गरेको छ।
नवनिर्मित ‘पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’ (पिजिएसए) ले अब जलघाँटी पार गर्ने सबै जहाजले अनिवार्य रूपमा समन्वय तथा पूर्वअनुमति लिनुपर्ने व्यवस्था लागू गरिएको जनाएको छ।
पिजिएसएले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार नयाँ पर्यवेक्षण क्षेत्र इरानको कुह मोबारकदेखि संयुक्त अरब इमिरेट्सको फुजैराको दक्षिणी समुद्री क्षेत्रसम्म फैलिएको छ। उक्त क्षेत्र स्ट्रेट अफ हर्मुजको पूर्वी भागमा पर्छ।
निकायका अनुसार इरानको केश्म टापुको अन्तिम बिन्दु र संयुक्त अरब इमिरेट्सको उम्म अल–कैवेनलाई जोड्ने काल्पनिक रेखाबाट व्यवस्थापन क्षेत्र सुरु हुन्छ।
नयाँ नियमअनुसार हर्मुज जलघाँटी प्रयोग गर्ने जहाजहरूले ‘पर्सियन खाडी जलमार्ग व्यवस्थापन’ निकायसँग अनिवार्य समन्वय गर्नुपर्नेछ। पिजिएसएबाट पूर्वस्वीकृति नलिई कुनै पनि जहाजलाई उक्त क्षेत्रमा प्रवेश गर्न अनुमति नदिइने स्पष्ट पारिएको छ।
इरानले जलमार्गको सुरक्षा, सञ्चालन र निगरानीलाई व्यवस्थित तथा प्रभावकारी बनाउन यस्तो कदम चालिएको जनाएको छ।
यो घोषणा अमेरिका र इरानबीच जारी शान्ति वार्तामा प्रगति हुन नसकेको अवस्थाबीच आएको हो। दुवै पक्ष आफ्नो अडानमा कायम छन्। वासिङ्टनले इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा रोक्न दबाब दिइरहेको छ भने तेहरानले ऊर्जा सुरक्षा र स्ट्रेट अफ हर्मुजमाथिको नियन्त्रणलाई राष्ट्रिय सार्वभौमिकतासँग जोडिएको विषयका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ।
यसअघि सोमबार मात्रै इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण गतिविधिको अनुगमन तथा व्यवस्थापनका लागि नयाँ नियामक निकाय स्थापना गरिएको घोषणा गरेको थियो। इस्लामिक गणतन्त्रको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले पनि पिजिएसएको आधिकारिक एक्स खाता सक्रिय भएको जानकारी सार्वजनिक गर्दै निकाय सञ्चालनमा आएको पुष्टि गरेको थियो।
विश्लेषकहरूले इरानको पछिल्लो कदमलाई विश्व ऊर्जा आपूर्ति प्रणालीसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित रणनीतिक सन्देशका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। स्ट्रेट अफ हर्मुज विश्वकै महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक हो, जहाँबाट विश्वको ठूलो हिस्सा कच्चा तेल तथा ऊर्जा आपूर्ति हुने गर्दछ।
नयाँ निकायको स्थापनासँगै इरानले जलमार्गको सञ्चालन, निगरानी र प्रशासनिक नियन्त्रणलाई औपचारिक तथा संस्थागत स्वरूप दिएको संकेत देखिएको छ।
यस महिनाको सुरुआतमै इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यम प्रेस टिभीले तेहरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने समुद्री आवागमन नियन्त्रण गर्न नयाँ संयन्त्र लागू गरेको जनाएको थियो। रिपोर्टअनुसार अब उक्त जलमार्ग प्रयोग गर्न चाहने सबै जहाजहरूले info@PGSA.ir बाट आधिकारिक इमेल प्राप्त गर्नेछन्, जसमा मार्ग प्रयोगसम्बन्धी नियम, प्रक्रिया तथा निर्देशन समावेश रहनेछन्।
नयाँ संरचनाअन्तर्गत जहाजहरूले जारी गरिएका निर्देशिका पालना गर्नुपर्नेछ भने हर्मुज प्रवेशअघि ट्रान्जिट अनुमति लिन अनिवार्य गरिएको छ।
अमेरिका–इजरायल गठबन्धन सेना र इरानबीच बढ्दो तनावका कारण समुद्री मार्गमा अस्थिरता र अवरोधको जोखिम बढिरहेका बेला इरानले आफ्नो नियन्त्रण प्रणालीलाई थप औपचारिक र कडा बनाएको हो।
प्रेस टिभीले पिजिएसएको पहललाई ‘सार्वभौम शासन संयन्त्र’ का रूपमा व्याख्या गरेको छ। इरानले नयाँ संरचना पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आइसकेको र यसमार्फत स्ट्रेट अफ हर्मुजमा हुने गतिविधिमाथि प्रत्यक्ष निगरानी गरिने जनाएको छ।
