काठमाडौं । बिहान ३ बज्नुअघि नै फाकफोकथुम गाउँपालिका–४ फुएतप्पाका शेषकान्त खनालको दिनचर्या सुरु हुन्छ। गाईगोठ सरसफाइ, गोबर व्यवस्थापन, गाईलाई नुहाइदिने, दूध दुहुने र दाना–पानी खुवाउने काममा व्यस्त रहने उनी दुग्ध व्यवसायबाट राम्रो आम्दानी गर्न सफल भएका छन्।
दुई वटा गाईबाट दैनिक करिब ३५ लिटर दूध उत्पादन गर्ने खनाल दूध सङ्कलन केन्द्रमा बिक्री गरेर घर फर्किन्छन्। दुग्ध सहकारीले उचित मूल्य उपलब्ध गराएकाले गाईपालनप्रति थप उत्साह बढेको उनी बताउँछन्।
फुएतप्पास्थित थामडाँडा पशुपालन सहकारी संस्थामा हाल ८४ परिवार आबद्ध छन्। तीमध्ये ४५ परिवार नियमित रूपमा दूध उत्पादन तथा बिक्रीमा संलग्न छन्। सहकारीका सह–सचिव ढाकाबहादुर मगर पनि सफल दुग्ध किसानमध्ये एक हुन्। केही समयअघि दैनिक ७२ लिटर दूध बिक्री गर्ने गरेका उनले हाल चार वटा उन्नत जातका गाईबाट दैनिक ४८ लिटर दूध उत्पादन गरिरहेका छन्।
“व्यावसायिक रूपमा पशुपालन गर्न सके राम्रो आम्दानी सम्भव छ,” मगरले भने।
सहकारीमा दैनिक करिब ९५० लिटर दूध सङ्कलन हुने गरेको छ। किसानले दूधको गुणस्तरअनुसार प्रतिलिटर ५५ देखि ७५ रुपैयाँसम्म मूल्य प्राप्त गर्छन्। सहकारीका अध्यक्ष हरिप्रसाद दङ्गालीका अनुसार दूधको मूल्य ‘ल्याक्टो’ र ‘फ्याट’को आधारमा निर्धारण गरिन्छ। घिउ र छुर्पीको बजार मूल्यअनुसार किसानलाई भुक्तानी गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
दूध सङ्कलनमा मात्र सीमित नरही सहकारीले मूल्य अभिवृद्धिमार्फत पनि आम्दानी बढाइरहेको छ। संस्थाले मासिक करिब १२ क्विन्टल छुर्पी र सात क्विन्टल घिउ उत्पादन गर्दै आएको छ। यी उत्पादनहरू स्वदेशी बजारसँगै विदेशमा समेत निर्यात भइरहेका छन्। सहकारी सदस्य सुजन श्रेष्ठले उत्पादन सङ्कलन तथा बजार व्यवस्थापनको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका छन्।
अध्यक्ष दङ्गालीका अनुसार सहकारीको मासिक कारोबार १२ देखि १५ लाख रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको छ। सञ्चालन खर्च कटाएर मासिक करिब डेढ लाख रुपैयाँ बचत हुने गरेको उनले बताए।
उत्पादन वृद्धि गर्न सहकारीले प्रोत्साहनमूलक कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गरेको छ। मासिक ६०० लिटर दूध बिक्री गर्ने किसानलाई एक बोरा ब्रान, ९०० लिटर बिक्री गर्ने किसानलाई दुई बोरा तथा त्यसपछिका प्रत्येक ३०० लिटर उत्पादनमा थप एक बोरा ब्रान उपलब्ध गराइन्छ। यसले किसानबीच स्वस्थ प्रतिस्पर्धा र उत्पादन वृद्धिमा सहयोग पुगेको सहकारीकी उपाध्यक्ष भोजकुमारी खनाल बताउँछिन्।
सह–सचिव मगरले एक समय मासिक छ बोरासम्म ब्रान निःशुल्क प्राप्त गरेको अनुभव सुनाउँदै सहकारीले पशुपालन विस्तार गर्न चाहने किसानलाई सहुलियतपूर्ण ऋणसमेत उपलब्ध गराउँदै आएको जानकारी दिए।
२८ परिवारबाट सुरु भएको सहकारी २०६७ सालमा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो। हाल ८४ परिवार आबद्ध भए पनि ४५ परिवार सक्रिय रूपमा दुग्ध उत्पादनमा संलग्न छन्। सहकारीले एक हजार लिटर क्षमताको चिस्यान ट्याङ्की सञ्चालनमा ल्याएको छ।
हाल दैनिक उत्पादन करिब ९५० लिटर पुगेको भए पनि निकट भविष्यमै एक हजार लिटर पुर्याउने लक्ष्य रहेको अध्यक्ष दङ्गालीले बताए।
कोशी प्रदेश सरकारको सहयोगमा सञ्चालित वृद्धि उद्यमशीलता तथा रोजगारी परियोजनाले सहकारीलाई व्यावसायिक योजना निर्माण, तालिम, प्रविधि तथा बजार पहुँच विस्तारमा सहयोग पुर्याएको छ। परियोजनामार्फत डिपफ्रिज, छुर्पी सुकाउने भवन, चेन पुली र जेनेरेटरजस्ता आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गरिएको छ।
यता, फाकफोकथुम गाउँपालिकाले पशु स्वास्थ्य तथा व्यवसाय प्रवर्द्धनका विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। खोरेत रोगविरुद्धको खोप अभियान सञ्चालन गर्नुका साथै किसानलाई व्यावसायिक पशुपालनतर्फ आकर्षित गर्ने पहल जारी रहेको गाउँपालिका अध्यक्ष दीपेन्द्र खनालले बताए।
उनका अनुसार गाउँपालिकामा दैनिक करिब ३१ हजार लिटर दूध उत्पादन हुने गरेको छ। “कृषि र पशुपालनले स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै आर्थिक समृद्धिको आधार तयार गरेको छ,” उनले भने, “यसले गाउँमै सम्मानजनक जीवनयापनको अवसर पनि बढाएको छ।”
