काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौताका निर्णायक वार्ता सुरु हुन दुई दिन बाँकी रहँदा इरानी कच्चा तेल निर्यात पुनः सक्रिय भएको संकेत देखिएको छ। अमेरिकी प्रतिबन्ध क्षेत्रबाट कम्तीमा केही इरानी तेल ट्याङ्कर बाहिरिएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएपछि दुई महिनापछि पहिलो पटक निर्यात पुनः सुरु भएको अनुमान गरिएको छ।
ट्याङ्कर ट्र्याकिङ सेवा ट्याङ्करट्र्याकर ले स्याटेलाइट डेटा र जहाजको डिजिटल निगरानीका आधारमा “डिओना” र “हिरो–२” नामका दुई सुपरट्याङ्कर अमेरिकी नौसैनिक निगरानी क्षेत्रबाट बाहिरिएको जनाएको छ। ती जहाजमा करिब ३८ लाख ब्यारेल कच्चा तेल रहेको बताइएको छ। पछि थप अर्को ट्याङ्कर पनि बाहिरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
तेहरान र वासिङ्टनबीच स्विट्जरल्यान्डको बर्गेनस्टक रिसोर्टमा हुने भनिएको वार्तामा इरानको आणविक कार्यक्रम र आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने विषय मुख्य एजेन्डा रहने बताइएको छ। प्रारम्भिक सहमतिपछि सुरु हुने ६० दिने वार्ताले अन्तिम सम्झौताको रूपरेखा तय गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यसैबीच, केही अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले सम्झौतासँग सम्बन्धित स्रोतलाई उद्धृत गर्दै प्रारम्भिक समझदारीअनुसार अमेरिका इरानलाई सीमित रूपमा तेल तथा इन्धन बिक्री गर्न अनुमति दिन तयार देखिएको दाबी गरेका छन्। बैंकिङ, बिमा र ढुवानी क्षेत्रका प्रतिबन्ध पनि क्रमशः खुकुलो पारिने सम्भावना उल्लेख गरिएको छ।
इरानले वार्ता सुरु हुनु अघि नै समुद्री मार्गहरूमा केही सहजता आएको संकेत गरेको छ। हर्मुज जलसन्धि पुनः खुलेको संकेतसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य घटेको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारेल ७८.७४ अमेरिकी डलरमा झरेको छ भने वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट ७५.८५ डलरमा कारोबार भएको छ।
यद्यपि सम्झौताप्रति अमेरिकाभित्र राजनीतिक असहमति देखिएको छ। केही रिपब्लिकन सांसदहरूले वार्ताको पूर्ण विवरण सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन् भने सिनेटका बहुमत नेता जोन थुनले सम्झौताबारे स्पष्टता आवश्यक रहेको बताएका छन्।
क्षेत्रीय स्तरमा तनाव भने अझै कायम छ। इजरायली सेनाले दक्षिण लेबननमा सैन्य कारबाही जारी रहेको बताएको छ भने विभिन्न स्थानमा रकेट प्रक्षेपण रोकिएको दाबी गरेको छ। लेबननका सरकारी स्रोतहरूका अनुसार हालैका हवाई आक्रमणमा कम्तीमा चार जनाको मृत्यु भएको छ।
यसैबीच, इरानको सैन्य नेतृत्वले इजरायललाई “कठोर प्रतिक्रिया” दिने चेतावनी दिएको छ, जसले वार्ताको वातावरणमा थप अनिश्चितता सिर्जना गरेको देखिन्छ।
एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा उच्चस्तरीय राजनीतिक सहमतिमा हस्ताक्षर भइसकेको दाबी पनि गरिएको छ, यद्यपि यसको आधिकारिक पुष्टि गरिएको छैन।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले शुक्रबारदेखि नयाँ चरणको वार्ता सुरु हुने पुष्टि गर्दै आणविक कार्यक्रम र प्रतिबन्ध हटाउने विषय अन्तिम सहमतिका केन्द्रबिन्दु हुने बताएका छन्।
समग्रमा, वार्ताअघि कच्चा तेल बजारमा देखिएको उतारचढाव र कूटनीतिक गतिविधिले अमेरिका–इरान सम्बन्धलाई निर्णायक मोडतर्फ धकेलेको देखिन्छ।
