काठमाडौं । वर्षा, कृषि समृद्धि तथा सहकालका प्रतीकका रूपमा श्रद्धापूर्वक पूजिने रातो मच्छिन्द्रनाथको ऐतिहासिक रथयात्रा भोटो प्रदर्शन कार्यक्रम सम्पन्न भएसँगै यस वर्षका लागि विधिवत् रूपमा सम्पन्न भएको छ।
ललितपुरमा मनाइने यो जात्रा नेपालको सबैभन्दा लामो तथा सांस्कृतिक रूपमा महत्वपूर्ण धार्मिक उत्सवमध्ये एक मानिन्छ। परम्पराअनुसार प्रत्येक वर्ष करिब दुई महिनासम्म विभिन्न स्थानको परिक्रमा गराइने यो रथयात्रा यसपटक वैशाख ८ गते पुल्चोकबाट सुरु भएको थियो।
रातो मच्छिन्द्रनाथको देवमूर्तिलाई परम्परागत रूपमा निर्माण गरिएको अग्लो रथमा विराजमान गराई पुल्चोक, गाःबहाल, मङ्गलबजार, सुनधारा, लगनखेललगायत विभिन्न क्षेत्र हुँदै जावलाखेल पुर्याइएको थियो। जात्राको अन्तिम चरणका रूपमा जावलाखेलमा भोटो प्रदर्शन कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो।
परम्पराअनुसार आयोजित कार्यक्रममा राष्ट्रप्रमुख, उच्च सरकारी अधिकारी, विशिष्ट अतिथिहरू तथा हजारौँ भक्तजनको उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रमका क्रममा परम्परागत विधिअनुसार रथको माथिल्लो भागबाट ऐतिहासिक भोटो सर्वसाधारणलाई प्रदर्शन गरिएको थियो।
भोटो प्रदर्शनको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
भोटो प्रदर्शनसँग सम्बन्धित किंवदन्ती नेवारी तथा नेपाली सांस्कृतिक परम्परामा विशेष महत्व राख्छ। जनविश्वासअनुसार एक किसानले प्राप्त गरेको बहुमूल्य भोटो हराएपछि त्यसको वास्तविक मालिक को हो भन्ने विवाद उत्पन्न भएको थियो। सोही घटनाको स्मरणस्वरूप प्रत्येक वर्ष सार्वजनिक रूपमा भोटो प्रदर्शन गर्ने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ।
यस अवसरमा परम्परागत रूपमा “यो भोटो कसको हो?” भन्ने प्रश्नसमेत प्रस्तुत गरिन्छ। यद्यपि इतिहासमा अहिलेसम्म कसैले पनि उक्त भोटोमाथि आधिकारिक दाबी प्रस्तुत गर्न सकेको उल्लेख पाइँदैन।
१६ शताब्दीभन्दा पुरानो सांस्कृतिक सम्पदा
करिब १,६०० वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा काठमाडौं उपत्यकाको प्रमुख सांस्कृतिक सम्पदामध्ये एक मानिन्छ। विशेषगरी वर्षा, कृषि उत्पादन र जनकल्याणको कामना गर्दै यो जात्रा मनाउने परम्परा रहिआएको छ।
जात्रा सम्पन्न भएसँगै रातो मच्छिन्द्रनाथको देवमूर्तिलाई रथबाट निकालेर परम्परागत खटमा राखी बाजागाजासहित बुँगमती लगिएको छ। देवतालाई बुँगमती पुर्याएपछि यस वर्षको रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा औपचारिक रूपमा सम्पन्न भएको मानिन्छ।
