काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच पुनः सैन्य तनाव बढेसँगै विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक होर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाज आवागमन प्रभावित भएको छ। पछिल्ला दिनमा दुवै पक्षबीच आक्रमण–प्रत्याक्रमण तीव्र बनेपछि खाडी क्षेत्रको सुरक्षा अवस्था थप संवेदनशील बनेको छ।
अमेरिकी सेनाको केन्द्रीय कमान्ड (सेन्टकम) ले इरानका विभिन्न सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै करिब ९० वटा सैन्य लक्ष्यमा आक्रमण गरिएको जनाएको छ। अमेरिकी पक्षका अनुसार उक्त कारबाहीको उद्देश्य होर्मुज जलडमरूमध्यमा व्यावसायिक जहाजमाथि आक्रमण गर्ने इरानको क्षमता कमजोर बनाउनु रहेको छ।
इरानले भने अमेरिकी आक्रमणमा आफ्ना विभिन्न क्षेत्र प्रभावित भएको र मानवीय क्षति भएको जनाएको छ। इरानी स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला आक्रमणमा १४ जनाको मृत्यु र ७८ जना घाइते भएका छन्। इरानले बुशेहर आणविक ऊर्जा केन्द्र आसपासका क्षेत्रसहित केही पूर्वाधारमा समेत क्षति पुगेको दाबी गरेको छ।
जवाफी कारबाहीस्वरूप इरानले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको जनाएको छ। कुवेत, बहराइन र कतारले आफ्नो क्षेत्रमा रहेका सुरक्षा संयन्त्र सक्रिय बनाएको तथा केही आक्रमण प्रयास रोकिएको बताएका छन्।
यसैबीच, इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको मशहदस्थित इमाम रेजा तीर्थस्थलमा अन्त्येष्टि गरिएको छ। अमेरिकी–इजरायली आक्रमणमा फेब्रुअरी २८ मा खामेनीको मृत्यु भएको थियो। अन्त्येष्टि कार्यक्रममा ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण सहभागी भएका थिए भने केही सहभागीले अमेरिका र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पविरुद्ध नारासहितका प्लेकार्ड प्रदर्शन गरेका थिए।
इरानको विदेश मन्त्रालयले अमेरिकी आक्रमणको विरोध गर्दै त्यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीतको कदम भएको आरोप लगाएको छ। मन्त्रालयका अनुसार केही नागरिक पूर्वाधारमा समेत क्षति पुगेको छ। अमेरिकाले भने आफ्ना कारबाहीहरू इरानको सैन्य क्षमता कमजोर बनाउन र समुद्री सुरक्षालाई कायम राख्न केन्द्रित रहेको बताएको छ।
होर्मुज जलडमरूमध्यमा बढ्दो तनावले विश्व ऊर्जा बजारमा पनि चिन्ता बढाएको छ। यो जलमार्गबाट ठूलो मात्रामा तेल तथा ग्यासको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार हुने भएकाले सुरक्षा जोखिम बढ्दा ढुवानी कम्पनीहरूले थप सावधानी अपनाउन थालेका छन्। पछिल्लो तनावपछि यस क्षेत्रमा व्यावसायिक जहाजको आवागमन घटेको रिपोर्ट आएको छ।
इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघेर घालिबाफले अमेरिकाले आफ्नो कदमको परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिँदै आवश्यक परे थप जवाफी कारबाही गरिने बताएका छन्। उता, अमेरिकी अधिकारीहरूले पनि क्षेत्रीय सुरक्षा चुनौती सामना गर्न सैन्य उपस्थिति कायम राख्ने बताएका छन्।
