काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकी सेनामाथि हुने सम्भावित आक्रमणका घटनामा इरान जिम्मेवार ठहरिए वर्तमान सुरक्षा तथा कूटनीतिक नीतिको पुनः समीक्षा गर्न सकिने संकेत दिएका छन्। अमेरिकी प्रशासनका अधिकारीहरूका अनुसार ट्रम्पले आवश्यक परे इरानसँग सम्बन्धित युद्धविराम व्यवस्थासमेत पुनर्विचारको विषय बन्न सक्ने बताएका हुन्।
अमेरिकी अधिकारीहरूले क्षेत्रीय तनाव र छिटपुट हिंसात्मक घटनाका बीच पनि हाल लागू रहेको हवाई कारबाहीसम्बन्धी अस्थायी विराम यथावत् रहेको जानकारी दिएका छन्। यसले तत्काल व्यापक सैन्य अभियानतर्फ नबढ्ने वासिङ्टनको प्राथमिकता देखाए पनि परिस्थितिअनुसार नीति परिवर्तन हुन सक्ने संकेत गरेको विश्लेषण गरिएको छ।
राजनीतिक तथा सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार ट्रम्प प्रशासनले इरानसँग प्रत्यक्ष ठूलो सैन्य द्वन्द्व टार्न खोजेको देखिए पनि सीमित स्तरका उक्साहटपूर्ण घटनाप्रति केही समय संयम अपनाउने रणनीति लिन सक्ने अवस्था देखिएको छ। यसलाई पश्चिम एसियामा थप अस्थिरता रोक्ने प्रयासका रूपमा पनि हेरिएको छ।
यसैबीच, अमेरिका र इरानबीच जारी कूटनीतिक वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति हुन नसकेको जनाइएको छ। तेहरानले रोक्का गरिएका अर्बौं डलर बराबरका वित्तीय सम्पत्ति प्रारम्भिक चरणमै फुकुवा गर्नुपर्ने माग दोहोर्याएपछि वार्ता जटिल बनेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन्।
स्रोतहरूका अनुसार पछिल्ला हप्ताहरूमा प्रत्यक्ष वार्तासँगै अनौपचारिक तथा गोप्य कूटनीतिक संवादसमेत तीव्र पारिएको भए पनि दुवै पक्ष आफ्नो अडानबाट पछि नहट्दा सहमति अझै टाढा देखिएको छ। मध्यस्थकर्ताहरूले विभिन्न विकल्प प्रस्तुत गरे पनि कुनै ठोस निष्कर्ष निस्कन सकेको छैन।
अमेरिकी पक्षले भने आणविक कार्यक्रम तथा क्षेत्रीय सुरक्षासम्बन्धी मुद्दामा स्पष्ट प्रगति नभएसम्म कुनै आर्थिक रियायत उपलब्ध नगराइने अडान दोहोर्याएको छ। अधिकारीहरूका अनुसार वित्तीय सम्पत्ति फुकुवा गर्ने विषयलाई व्यापक सम्झौतासँग जोडेर हेरिएको छ।
यद्यपि राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानसँगको संवाद पूर्ण रूपमा अवरुद्ध नभएको बताएका छन्। ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उनले वार्ता सकारात्मक दिशातर्फ अघि बढिरहेको दाबी गरे। उनले सम्भावित सम्झौताबारे कुनै निश्चित निष्कर्षमा पुग्न नसकिने उल्लेख गर्दै परिस्थितिअनुसार परिणाम छिट्टै आउन पनि सक्ने र नआउन पनि सक्ने बताए।
ट्रम्पले इरानसँगको सम्बन्ध सुधार भए रणनीतिक महत्वको हर्मुज जलमार्ग पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा फर्किने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनले उक्त समुद्री मार्ग क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी व्यापारका लागि महत्वपूर्ण रहेको उल्लेख गरे।
इरानको संवर्धित युरेनियम भण्डारणबारे प्रतिक्रिया दिँदै ट्रम्पले त्यसको सुरक्षित व्यवस्थापनका लागि आवश्यक प्राविधिक क्षमता अमेरिका र चीनसँग रहेको दाबी गरेका छन्। उनले संवेदनशील आणविक सामग्री सुरक्षित नियन्त्रणमा राख्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।
उता, अमेरिकी प्रतिनिधिसभाले इरानसँग सम्बन्धित सैन्य कारबाहीमा कार्यकारी अधिकार सीमित गर्ने उद्देश्यसहित डेमोक्रेटिक सांसदहरूको प्रस्ताव पारित गरेको छ। २१५–२०८ मतले स्वीकृत उक्त प्रस्तावमा केही रिपब्लिकन सांसदहरूले पनि समर्थन जनाएका थिए।
पर्यवेक्षकहरूका अनुसार प्रतिनिधिसभाको यो निर्णयले ट्रम्प प्रशासनको मध्यपूर्व नीति र सम्भावित सैन्य संलग्नताबारे अमेरिकी राजनीतिक वृत्तमा बढ्दो बहसलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ।
विश्लेषकहरूको भनाइमा पछिल्ला घटनाक्रमले अमेरिका–इरान सम्बन्ध अझै संवेदनशील र जटिल अवस्थामा रहेको देखाएको छ। कूटनीतिक संवाद जारी रहे पनि सुरक्षा चुनौती र सम्भावित सैन्य तनावका विषय समानान्तर रूपमा कायम रहेका छन्।
