काठमाडौं । परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले एसियामा तीव्र रूपमा बढिरहेको आर्थिक तथा रणनीतिक गतिविधिबाट नेपालले लाभ लिन आफ्नो भौगोलिक अवस्थालाई अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले नेपाललाई क्षेत्रीय आर्थिक, डिजिटल र रणनीतिक सम्पर्कको महत्वपूर्ण सेतुका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।
न्युयोर्कमा एसिया सोसाइटीले आयोजना गरेको ‘स्टिरिङ नेपाल्स फ्युचर इन एसियाज राइजिङ सेन्चुरी’ कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै मन्त्री खनालले नेपालको भूगोललाई विकासको सीमाका रूपमा बुझ्ने दृष्टिकोण परिवर्तन गर्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार नेपालको रणनीतिक अवस्थालाई राष्ट्रिय हित र आर्थिक विकाससँग जोडेर अघि बढाउन सकिन्छ।
परराष्ट्रमन्त्रीको निजी सचिवालयका अनुसार खनालले नेपाललाई केवल ‘सानो मुलुक’ का रूपमा परिभाषित गर्नु उपयुक्त नहुने बताएका थिए। उनले भने, “नेपाल सानो होइन। नेपाल रणनीतिक रूपमा सही स्थानमा छ।”
नेपालका दुई ठूला छिमेकीको भूगोल र जनसंख्या ठूलो हुनु स्वाभाविक यथार्थ भए पनि त्यसले नेपालको राष्ट्रिय महत्वाकांक्षा निर्धारण गर्न नहुने उनको भनाइ थियो।
प्राकृतिक विपत्तिको विषय उठाउँदै मन्त्री खनालले हालैको बाढीलाई ‘हिमालयन सुनामी’ का रूपमा उल्लेख गरे। उनका अनुसार नेपालले लामो समयदेखि कठिन भौगोलिक अवस्था, प्राकृतिक विपत्ति तथा पूर्वाधारसम्बन्धी चुनौती सामना गर्दै आएको छ।
पछिल्लो विपत्तिले जलवायु परिवर्तनलाई नेपालको परराष्ट्र नीतिको रणनीतिक प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता थप स्पष्ट पारेको उनले बताए। विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली, जलसम्बन्धी तथ्यांकको नियमित आदानप्रदान, पूर्वानुमानयोग्य जलवायु वित्त तथा छिमेकी र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँगको सहकार्य आवश्यक रहेको उनले उल्लेख गरे।
एसियाको बढ्दो आर्थिक प्रभावलाई नेपालले नयाँ अवसरका रूपमा लिनुपर्नेमा पनि मन्त्री खनालले जोड दिए। विश्वको करिब ६० प्रतिशत जनसंख्या एसियामा बसोबास गर्ने र विश्व अर्थतन्त्रमा यस क्षेत्रको महत्वपूर्ण हिस्सा रहेको उल्लेख गर्दै उनले काठमाडौंलाई क्षेत्रीय आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणसँग जोडिने केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने बताए।
दुई ठूला छिमेकीबीच नेपालको भूमिका केवल सन्तुलन कायम गर्नेमा सीमित नरहने उनको भनाइ थियो। उनले नेपालले छिमेकी मुलुकहरूसँगको सम्बन्धबाट थप आर्थिक मूल्य सिर्जना गर्ने दिशामा अघि बढ्नुपर्ने बताए।
नेपालको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई पनि क्षेत्रीय सम्पर्कको आधार बनाउन सकिने मन्त्री खनालले बताए। लुम्बिनी, अरनिको र भृकुटीजस्ता ऐतिहासिक व्यक्तित्व तथा सम्पदाले नेपाललाई एसियाली सभ्यता र संस्कृतिबीचको महत्वपूर्ण सम्पर्कस्थल बनाएको उनको भनाइ थियो।
ऊर्जा क्षेत्रमा नेपालको सम्भावनालाई क्षेत्रीय अर्थतन्त्रसँग जोड्न सकिने उल्लेख गर्दै उनले जलविद्युत्लाई महत्वपूर्ण आधारका रूपमा प्रस्तुत गरे। नेपालमा उत्पादन हुने स्वच्छ विद्युत् भारत हुँदै बंगलादेशसम्म निर्यात भइरहेको उल्लेख गर्दै उनले सीमावर्ती विशेष आर्थिक क्षेत्रमा उत्पादन तथा औद्योगिक गतिविधि विस्तार गरेर अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति शृंखलासँग नेपाललाई जोड्न सकिने बताए।
उत्तर छिमेकी चीनसँगको सहकार्यलाई पनि दीर्घकालीन र व्यावसायिक आधारमा अघि बढाउनुपर्ने मन्त्री खनालको भनाइ थियो। उनले सडक, सुरुङ, सुख्खा बन्दरगाह, हवाई सम्पर्क, डिजिटल पूर्वाधार तथा सीमापार रेललगायतका संरचनालाई समेटेर ट्रान्स–हिमालयन कनेक्टिभिटी विस्तार गर्नुपर्ने बताए।
नेपालको विकासको दिशा नेपाली जनताले निर्धारण गर्ने भए पनि त्यसलाई प्रभावकारी बनाउन अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी आवश्यक रहेको मन्त्री खनालले बताए। उनले अमेरिका, युरोप, आसियान, ल्याटिन अमेरिका लगायतका मुलुक तथा क्षेत्रीय साझेदारलाई नेपालमा लगानी, सहकार्य र साझेदारीका लागि खुला रहेको सन्देश दिएका छन्।
