काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीलाई नेपालमा सीमित विपद्का रूपमा नहेरी विश्वकै लागि जलवायु संकटको गम्भीर चेतावनीका रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको ८१औँ महासभालाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो प्राकृतिक विपद्ले जलवायु परिवर्तनको असर थप गम्भीर बन्दै गएको देखाएको उल्लेख गरे।
उनले केही समयअघि भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीलाई ‘हिमालयन सुनामी’का रूपमा समेत व्याख्या गरिएको स्मरण गर्दै विश्व समुदायले यस्ता घटनाबाट पर्याप्त पाठ सिक्नुपर्ने बताए। “के हामीले त्यो चेतावनी वास्तवमै सुनेका छौँ?” भन्दै उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष प्रश्नसमेत राखे।
प्रधानमन्त्री शाहले तीन वर्षअघि संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिवले सगरमाथा क्षेत्रमा पुगेर हिमाल तीव्र गतिमा पग्लिरहेको र त्यसले विश्वलाई जलवायु संकटको जोखिमबारे संकेत गरिरहेको बताएका प्रसङ्ग पनि उल्लेख गरे।
उनका अनुसार हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम बढ्दै जाँदा जमेको माटो पग्लने, भू–भागमा चिरा पर्ने तथा हिमचट्टानसहितका पहिरो र बाढीको जोखिम बढिरहेको छ।
शाहले जलवायु परिवर्तनका कारण संवेदनशील हिमाली पारिस्थितिक प्रणालीमा परेको असरले जोखिममा रहेका समुदायलाई प्रत्यक्ष प्रभावित गरिरहेको भन्दै यसको सामना गर्न विश्वस्तरमा प्रभावकारी कदम आवश्यक रहेको बताए।
काठमाडौं । लगातारको वर्षासँगै भिजिबिलिटी घटेपछि देशका विभिन्न गन्तव्यतर्फका हवाई उडान प्रभावित भएका छन्। प्रतिकूल मौसमका कारण विमानस्थलमा यात्रुको चापसमेत बढेको छ।
कम दृश्यता र धुम्मिएको मौसमका कारण पोखरा, भरतपुर र तुम्लिङटार विमानस्थलमा उडान सञ्चालन हुन सकेको छैन। उडान प्रभावित भएपछि यात्रुहरू विमानस्थलमै रोकिएका छन्।
मौसममा सुधार आएपछि मात्रै नियमित उडान सञ्चालनमा आउने सम्बन्धित विमानस्थल तथा वायुसेवा कम्पनीहरूले जनाएका छन्।
काठमाडौं । लगातारको वर्षासँगै काठमाडौं उपत्यकाका नदीमा पानीको बहाव बढेपछि नदी तटीय क्षेत्र र करिडोरमा सुरक्षा निगरानी बढाइएको छ। देशका विभिन्न भागमा बाढी र पहिरोका कारण मुख्य सडक तथा राजमार्ग प्रभावित भइरहेका बेला उपत्यकामा पनि सतर्कता बढाइएको हो।
उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता एसपी नरेशराज सुवेदीका अनुसार नदी किनार तथा करिडोरमा रोकिएका सवारीसाधन हटाउने काम भइरहेको छ। नेपाल प्रहरी, ट्राफिक प्रहरीलगायत सुरक्षा निकायले संयुक्त रूपमा तटीय क्षेत्रको अवस्था निगरानी गरिरहेका छन्।
बागमती र विष्णुमती करिडोरमा विशेष सावधानी
बागमती र विष्णुमती करिडोरमा अनावश्यक आवतजावत नगर्न तथा सम्भव भएसम्म ती सडक प्रयोग नगर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरिएको छ।
ट्राफिक प्रहरीले नदीको जलस्तर र सडकको अवस्थाबारे निरन्तर निगरानी गरिरहेको जनाएको छ। यससम्बन्धी सूचना मेट्रो ट्राफिक एफएममार्फत पनि नियमित रूपमा प्रवाह भइरहेको छ।
काठमाडौं । सप्तकोसी नदीमा पानीको बहाव तीव्र रूपमा बढेपछि कोशी ब्यारेजका ५६ मध्ये २५ वटा ढोका खोलिएको छ। शुक्रबार बिहान १० बजे गरिएको मापनअनुसार नदीमा पानीको बहाव १ लाख ९८ हजार २२० क्युसेक प्रतिसेकेन्ड पुगेको छ।
लगातारको वर्षाका कारण सप्तकोसीमा पानीको सतह बढ्दै गएपछि ब्यारेजमा सुरक्षा सतर्कता पनि बढाइएको छ। माथिल्लो जलाधार क्षेत्रमा वर्षा जारी रहेमा बहाव थप बढ्न सक्ने भएकाले कोशी नदीको तटीय तथा तल्लो भूभागमा जोखिम बढेको छ।
तटीय क्षेत्रमा सतर्कता बढाइयो
सप्तरी र सुनसरीसहित कोशी नदी आसपासका बस्तीमा विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ। नदी किनार, खेतबारी तथा तल्लो भूभागमा बसोबास गर्ने स्थानीयलाई पानीको अवस्थाबारे निरन्तर जानकारी लिन र प्रशासन तथा स्थानीय तहका सूचनामा ध्यान दिन भनिएको छ।
पानीको बहावअनुसार कोशी ब्यारेजका ढोका खोल्ने वा बन्द गर्ने गरिन्छ। बहाव अझ बढेमा थप ढोका खोल्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने भएकाले नदीको जलस्तर निरन्तर निगरानी भइरहेको छ।
काठमाडौं । नेपाल वायुसेवा निगमको क्वालालम्पुरस्थित क्रु ट्रान्सपोर्ट सेवा खरिद प्रक्रियाबारे निगमकै छानबिन प्रतिवेदनले प्रश्न उठाएको छ। प्रतिवेदनअनुसार सेवा प्रदायक छनोटका क्रममा प्रतिस्पर्धासम्बन्धी आवश्यक कागजात उपलब्ध हुन नसकेको र सम्झौता अवधि सकिएपछि पनि पुरानै कम्पनीबाट सेवा लिइएको थियो।
निगमले ‘प्यासिफिक लिमो सर्भिस’सँग २०१५ देखि २०१७ सम्म क्रु ट्रान्सपोर्ट सेवाका लागि सम्झौता गरेको थियो। उक्त सम्झौता सकिएपछि नयाँ खरिद प्रक्रिया वा सम्झौता नवीकरणको स्पष्ट आधारबारे प्रतिवेदनले प्रश्न उठाएको छ।
होटल छनोट प्रक्रियासँग पनि जोडिएको विषय
छानबिन प्रतिवेदनमा क्वालालम्पुरमा क्रुका लागि होटल छनोट र ट्रान्सपोर्ट सेवाबीचको सम्बन्धबारे पनि उल्लेख गरिएको छ। प्रस्ताव आह्वानसम्बन्धी कागजातमा होटलको शुल्कमै क्रु ट्रान्सपोर्ट समावेश हुनुपर्ने व्यवस्था भए पनि छनोट भएको होटलको प्रस्तावमा यातायात शुल्क समावेश नभएको विषय प्रतिवेदनमा औँल्याइएको छ।
यसअघि होटल तथा सम्बन्धित सेवा खरिद प्रक्रियाबारे उजुरी परेपछि निगमले आन्तरिक छानबिन गरेको थियो। उक्त छानबिनले खरिद प्रक्रियाका केही पक्षमा प्रक्रियागत प्रश्न उठाएको थियो।
यसबीच निगमले क्वालालम्पुरमा क्रुका लागि होटल तथा सम्बन्धित सेवा छनोट गर्न नयाँ प्रक्रिया अघि बढाएको छ। निगमले सार्वजनिक गरेको सूचनाअनुसार नयाँ सेवा प्रदायक छनोटका लागि प्रस्ताव तथा कोटेसनसम्बन्धी प्रक्रिया सञ्चालनमा छ।
पुरानो प्रक्रियाबारे छानबिनमा उठेका प्रश्न र नयाँ खरिद प्रक्रियाको अवस्थाबारे सम्बन्धित निकायबाट थप स्पष्टता आवश्यक देखिन्छ। छानबिन प्रतिवेदनमा उल्लेख भएका विषयलाई सम्बन्धित निकायको अन्तिम निर्णय नआएसम्म प्रमाणित अनियमितताका रूपमा प्रस्तुत गर्न नमिल्ने देखिन्छ।
काठमाडौं । पश्चिम एसियामा जारी तनाव कम गर्ने र हर्मुज जलघाँटी पुनः सञ्चालनमा ल्याउने उद्देश्यसहित इरानले अमेरिकासमक्ष सातदिने प्रस्ताव अघि सारेको छ। प्रस्तावअनुसार निश्चित सर्त पूरा भए जलघाँटी सातौँ दिनको अन्त्यसम्म खुला गर्ने र त्यसपछि इरानको आणविक कार्यक्रमबारे विस्तृत वार्ता पुनः सुरु गर्ने योजना छ।
इरानी विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराघचीले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाका क्रममा मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकी पक्षलाई प्रस्ताव पठाइएको जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार प्रस्ताव यसै वर्ष जुनमा अमेरिका र इरानबीच बनेको समझदारीको ढाँचासँग मिल्दोजुल्दो छ।
जर्मनीका विदेशमन्त्री जोहान वाडेफुलसँगको भेटमा अराघचीले कूटनीतिक प्रक्रिया अघि बढाउन इरानले आफ्ना सर्त र आवश्यकताबारे अमेरिकी पक्षलाई स्पष्ट जानकारी गराइसकेको बताए। क्षेत्रीय सुरक्षा कायम गर्न अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेप अन्त्य हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।
आणविक कार्यक्रमबारे वार्ताको तयारी
अराघचीले इरान आफ्नो आणविक कार्यक्रमको शान्तिपूर्ण समाधानका लागि कूटनीतिक बाटोबाट अघि बढ्न तयार रहेको बताएका छन्। उनले विगतका वार्तामा इरानले देखाएको सद्भावलाई बेवास्ता गर्न नसकिने उल्लेख गर्दै अमेरिका र इजरायलबाट भएका सैन्य कारबाहीलाई पनि वार्ताको सन्दर्भमा ध्यान दिनुपर्ने बताए।
हर्मुज जलघाँटीमा उत्पन्न असुरक्षाका लागि इरानलाई मात्र जिम्मेवार ठहराउने प्रयासको समेत उनले आलोचना गरेका छन्। अमेरिका र केही युरोपेली मुलुकले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन तथा एकपक्षीय दबाबसम्बन्धी विषयलाई बेवास्ता गरेको आरोप लगाउँदै अराघचीले संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्र र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनप्रति सबै देशको प्रतिबद्धता आवश्यक रहेको बताए।
इरानी राष्ट्रपतिको पनि संवादमा जोड
यसैबीच, इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले ‘फक्स न्युज’सँगको अन्तर्वार्तामा जुनमा अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारी कार्यान्वयन हुन नसक्नुमा अमेरिकी पक्ष जिम्मेवार रहेको आरोप लगाएका छन्। उनले इरानले हर्मुज जलघाँटी बन्द नगरेको दाबी गर्दै विवाद समाधानका लागि संवादको बाटो खुला रहेको बताएका छन्।
यसअघि पनि इरानले अमेरिकी सैन्य दबाब कम गरिए र इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाइए सात दिनभित्र हर्मुज जलघाँटी खोल्न सकिने बताउँदै आएको थियो। इरानी अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्लो प्रस्ताव सेप्टेम्बर १६ मा मध्यस्थकर्तामार्फत पठाइएको हो।
हर्मुज जलघाँटी विश्वकै महत्वपूर्ण ऊर्जा तथा समुद्री व्यापार मार्गमध्ये एक भएकाले त्यहाँको अवरोधले क्षेत्रीय द्वन्द्वसँगै अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्तिमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने चिन्ता रहँदै आएको छ।
काठमाडौं । रसुवाको टिमुरेमा भदौ १० गते आएको भोटेकोशी बाढीपछि ठूलो संख्यामा सवारीसाधन तथा त्यसमा संलग्न व्यक्तिहरू सम्पर्कविहीन रहेको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। विभिन्न यातायात व्यवसायी संघ, कम्पनी तथा प्रालिबाट संकलित विवरणअनुसार ५ सय ३३ वटा सवारीसाधन र तिनमा संलग्न ७ सय ४१ चालक, सहचालक, परिचालक तथा व्यवसायी अझै सम्पर्कविहीन छन्।
बाढीमा ट्रक, कन्टेनर, बस, जिप, माइक्रोबसलगायतका सवारीसाधन परेको व्यवसायीहरूको विवरणमा उल्लेख छ। तर घटना भएको तीन साताभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि हराएका सवारीसाधन र व्यक्तिको यकिन तथा एकीकृत सरकारी तथ्यांक भने सार्वजनिक हुन सकेको छैन।
ट्रक र कन्टेनरमा सबैभन्दा ठूलो क्षति
नेपाल ट्रक यातायात व्यवसायी महासंघले यातायात व्यवस्था विभागमा बुझाएको विवरणअनुसार मात्रै ३ सय २५ ट्रक तथा कन्टेनरसँग सम्बन्धित ४ सय ४० जना सम्पर्कविहीन छन्। भदौ १० गते बिहान चीनतर्फबाट आएको बाढीले टिमुरे क्षेत्रमा पार्किङ तथा आवतजावतमा रहेका सवारीसाधन बगाएको महासंघले जनाएको छ।
महासंघका अनुसार नेपाल ट्रक कन्टेनर ढुवानी सेवा प्रालिका २ सय १७ सवारीसाधन हराएका छन् भने २ सय ५१ चालक, परिचालक तथा व्यवसायी सम्पर्कविहीन छन्। अन्य संस्थाबाट संकलित विवरण यस्तो छ:
संस्था
हराएका सवारीसाधन
सम्पर्कविहीन व्यक्ति
नेपाल ट्रक कन्टेनर ढुवानी सेवा प्रालि
२१७
२५१
नारायणी यातायात व्यवसायी संघ
५५
७८
तराई यातायात व्यवसायी संघ
२१
३५
ट्रक यातायात व्यवसायी संघ नेपाल
१०
२०
गण्डकी ट्रक व्यवसायी संघ
२१
३४
पश्चिमाञ्चल यातायात व्यवसायी समिति
११
२२
जम्मा
३२५
४४०
महासंघले थप विवरण प्राप्त भएमा तथ्यांक अद्यावधिक गर्ने जनाएको छ।
नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका अनुसार उसका सदस्य संघ, समिति, कम्पनी तथा प्रालिअन्तर्गतका १ सय ११ सवारीसाधन बाढीबाट प्रभावित भएका छन्। यसमा बस, मिनीबस, जिप, कन्टेनर, ट्रक, टिपर र माइक्रोबसलगायतका सवारीसाधन छन्।
महासंघका अनुसार ती सवारीसाधनसँग सम्बन्धित चालक, परिचालक तथा यात्रुसहित तीन सयभन्दा बढी व्यक्ति प्रभावित भएका छन्। विभिन्न यातायात कम्पनी तथा समितिबाट थप विवरण संकलन भइरहेको जनाइएको छ।
यसैगरी ट्रान्सपोर्टेसन पोर्टर सर्भिस प्रालिका चार पर्यटक सवारीसाधन हराएका छन् भने ती सवारीका चार चालकसमेत सम्पर्कविहीन रहेको कम्पनीले जनाएको छ।
नेपाल ट्रक यातायात व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष राजेन्द्रविक्रम बानियाँका अनुसार हराएका सवारीसाधन तथा व्यक्तिको विवरण आउने क्रम अझै जारी छ। उनले हाल प्राप्त विवरण प्रारम्भिक भएकाले वास्तविक क्षति अझ ठूलो हुन सक्ने बताएका छन्।
व्यवसायीहरूले सरकारलाई विवरण बुझाए पनि खोजी तथा तथ्यांक अद्यावधिक गर्ने काम अपेक्षाअनुसार अघि नबढेको गुनासो गरेका छन्। नेपाल ट्रक कन्टेनर ढुवानी सेवा प्रालिका अर्जुनबहादुर सापकोटाका अनुसार हराएका चालक तथा मजदुरका परिवारसमेत आफन्तको अवस्थाबारे जानकारी नपाउँदा चिन्तित छन्।
सरकारसँग अझै छैन एकीकृत तथ्यांक
यातायात व्यवसायी संघहरूले आफ्ना सदस्य तथा सम्बन्धित संस्थाबाट छुट्टाछुट्टै विवरण संकलन गरिरहेका छन्। तर ती सबै विवरणलाई एकीकृत गरी प्रमाणीकरण गरिएको सरकारी तथ्यांक भने अहिलेसम्म सार्वजनिक भएको छैन।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणकी प्रवक्ता शान्ति महतले सवारीसाधन तथा यातायात मजदुर हराएको विषयमा तथ्यांक संकलन भइरहेको बताएकी छन्। उनका अनुसार हालसम्म कति सवारीसाधन र व्यक्ति हराएका छन् भन्ने यकिन विवरण उपलब्ध छैन।
व्यवसायी संघहरूले उपलब्ध गराएको विवरणमा वर्गीकरण फरक रहेको र कतिपय तथ्यांक दोहोरिन सक्ने सम्भावना रहेकाले ५ सय ३३ सवारीसाधन र ७ सय ४१ व्यक्तिको संख्या अन्तिम सरकारी तथ्यांक होइन। सम्बन्धित निकायबाट प्रमाणीकरण र थप अद्यावधिक भएपछि मात्र वास्तविक क्षतिको यकिन विवरण आउनेछ।
काठमाडौं । पछिल्लो २४ घण्टामा देशका विभिन्न स्थानमा वर्षाको मात्रा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। पाल्पादेखि लुम्बिनीका तराई क्षेत्रसम्म भारी वर्षा भएपछि नदी तथा खोलामा जलसतह बढ्ने र पहाडी क्षेत्रमा पहिरो तथा गेग्रान बहावको जोखिम बढेको छ। मौसम पूर्वानुमानअनुसार आगामी दिनमा पनि वर्षाको क्रम जारी रहने देखिएको छ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार सबैभन्दा धेरै पाल्पाको गल्ड्याङगढीमा १५५ मिलिमिटर वर्षा मापन भएको छ। रूपन्देहीको भगवानपुरमा १५३, कपिलवस्तु र अर्घाखाँचीमा १४५ तथा दाङको कोइलावासमा १०२ मिलिमिटर वर्षा भएको छ। तनहुँ र स्याङ्जामा पनि करिब १०० मिलिमिटर वर्षा भएको छ।
मनसुनी वायुसँगै भारतको ओडिसा र आन्ध्र प्रदेश हुँदै उत्तर–पश्चिमतर्फ सर्दै गरेको गहिरो न्यूनचापीय प्रणालीको प्रभावले वर्षा भइरहेको विभागले जनाएको छ। लुम्बिनी, गण्डकी, बागमती र कोशी प्रदेशका धेरै क्षेत्रमा यसको प्रभाव देखिएको छ।
मौसमविद्का अनुसार आगामी २४ घण्टामा पनि वर्षाको प्रकृति यस्तै रहने सम्भावना छ। लुम्बिनीका तराई क्षेत्र, विशेषगरी पाल्पा र कपिलवस्तुमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेकाले नदी किनारमा रहेका बस्तीलाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ।
बाढी र पहिरोको जोखिम बढ्यो
शुक्रबार र शनिबार राति भारीदेखि अति भारी वर्षाको सम्भावना रहेकाले नारायणी, पश्चिम राप्ती, बबई तथा काठमाडौं उपत्यकाका खोलामा जलसतह बढ्न सक्ने जोखिम छ। नदी तटीय क्षेत्र र भिरालो जमिनमा बसोबास गर्नेहरूलाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
राजमार्गमा यात्रा गर्न सावधानी
सम्भावित बाढी र पहिरोलाई ध्यानमा राख्दै विभिन्न जिल्लामा स्थानीय प्रशासनले पूर्वसावधानीका उपाय अपनाएका छन्। कास्की, दाङ र इलाममा रातिको समयमा सवारी सञ्चालनमा रोक लगाइएको छ। कान्ति लोकपथ अवरुद्ध भइसकेको छ भने नारायणगढ–मुग्लिनलगायत पहाडी सडकमा अत्यावश्यकबाहेक यात्रा नगर्न आग्रह गरिएको छ।
अघिल्लो बाढीका कारण कमजोर बनेका पहाडी भूभागमा थप वर्षाले जोखिम बढाएको छ। सम्भावित दुर्घटना रोक्न काभ्रे, मकवानपुर, गुल्मी, खोटाङ र नवलपरासीलगायतका केही स्थानीय तहले दुई दिनका लागि विद्यालय बन्द गरेका छन्।
सहरी क्षेत्रमा डुबानको जोखिम
काठमाडौं उपत्यकामा ५० देखि १०० मिलिमिटरसम्म वर्षा हुँदा कमजोर ढल निकास र नदी किनारका संरचनाका कारण बागमती, विष्णुमती, धोबीखोला, मनहरा, हनुमन्ते तथा नक्खु आसपास डुबान हुन सक्ने जोखिम रहन्छ।
तराई तथा भित्रीमधेसमा १०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षाले तल्लो तटीय क्षेत्र र राजमार्ग आसपासका खोलामा बाढीको जोखिम बढाउन सक्छ। २०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा भए ठूला नदीमा बाढी तथा पहाडी सडकमा व्यापक अवरोधको जोखिम थप गम्भीर हुने मौसमविद्हरूको भनाइ छ।
यसैबीच, विपद् पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउँदै सरकारले ठूला नदीको बाढी पूर्वानुमान अवधि ३ दिनबाट ५ दिन पुर्याएको छ। साना खोलामा आकस्मिक बाढीको सूचना पनि ४८ घण्टाअघि उपलब्ध गराउने प्रणाली प्रयोगमा ल्याइएको छ।
काठमाडौं । लगातारको वर्षापछि आएको बाढी र पहिरोका कारण बीपी राजमार्ग पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ। राजमार्ग बन्द भएपछि पूर्वतर्फ जाने सबै सवारीसाधनलाई धुलिखेल चोकमै रोकिएको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय काभ्रेपलाञ्चोकका अनुसार काठमाडौं हुँदै धुलिखेलबाट पूर्वतर्फ जाने सवारीसाधनलाई धुलिखेलमै होल्ड गरिएको हो। जिल्ला प्रहरी प्रमुख एसपी रविन कार्कीले राजमार्गको विभिन्न स्थानमा पहिरो खसेपछि यातायात सञ्चालन प्रभावित भएको जानकारी दिएका छन्।
प्रहरीका अनुसार नमोबुद्ध नगरपालिका–६ को चौकीडाँडा, रोशी गाउँपालिका–७ को चारसयवेशी, वडा नम्बर ८ को गिम्दीवेशी र वडा नम्बर ११ को माम्तीमा पहिरो खसेको छ। पहिरोका कारण ती स्थानमा सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको प्रहरीले जनाएको छ।
यसैगरी चौकीडाँडा क्षेत्रमा रोशी खोलाले सडकको डाइभर्सनसमेत कटान गरेको छ। निरन्तर वर्षा भइरहेकाले पहिरो पन्छाएर सडक खुलाउन थप समय लाग्न सक्ने प्रहरीको भनाइ छ।
सडकको अवस्था प्रतिकूल रहेकाले प्रहरीले यात्रु तथा सवारी चालकलाई यात्रा गर्नुअघि राजमार्गको पछिल्लो अवस्थाबारे जानकारी लिन आग्रह गरेको छ। साथै, सडक खुल्ने अवस्था सुनिश्चित नभएसम्म वैकल्पिक व्यवस्था अपनाउनसमेत यात्रुहरूलाई सुझाव दिइएको छ।
काठमाडौं । परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले एसियामा तीव्र रूपमा बढिरहेको आर्थिक तथा रणनीतिक गतिविधिबाट नेपालले लाभ लिन आफ्नो भौगोलिक अवस्थालाई अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले नेपाललाई क्षेत्रीय आर्थिक, डिजिटल र रणनीतिक सम्पर्कको महत्वपूर्ण सेतुका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।
न्युयोर्कमा एसिया सोसाइटीले आयोजना गरेको ‘स्टिरिङ नेपाल्स फ्युचर इन एसियाज राइजिङ सेन्चुरी’ कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै मन्त्री खनालले नेपालको भूगोललाई विकासको सीमाका रूपमा बुझ्ने दृष्टिकोण परिवर्तन गर्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार नेपालको रणनीतिक अवस्थालाई राष्ट्रिय हित र आर्थिक विकाससँग जोडेर अघि बढाउन सकिन्छ।
परराष्ट्रमन्त्रीको निजी सचिवालयका अनुसार खनालले नेपाललाई केवल ‘सानो मुलुक’ का रूपमा परिभाषित गर्नु उपयुक्त नहुने बताएका थिए। उनले भने, “नेपाल सानो होइन। नेपाल रणनीतिक रूपमा सही स्थानमा छ।”
नेपालका दुई ठूला छिमेकीको भूगोल र जनसंख्या ठूलो हुनु स्वाभाविक यथार्थ भए पनि त्यसले नेपालको राष्ट्रिय महत्वाकांक्षा निर्धारण गर्न नहुने उनको भनाइ थियो।
प्राकृतिक विपत्तिको विषय उठाउँदै मन्त्री खनालले हालैको बाढीलाई ‘हिमालयन सुनामी’ का रूपमा उल्लेख गरे। उनका अनुसार नेपालले लामो समयदेखि कठिन भौगोलिक अवस्था, प्राकृतिक विपत्ति तथा पूर्वाधारसम्बन्धी चुनौती सामना गर्दै आएको छ।
पछिल्लो विपत्तिले जलवायु परिवर्तनलाई नेपालको परराष्ट्र नीतिको रणनीतिक प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता थप स्पष्ट पारेको उनले बताए। विपद् जोखिम न्यूनीकरणका लागि प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली, जलसम्बन्धी तथ्यांकको नियमित आदानप्रदान, पूर्वानुमानयोग्य जलवायु वित्त तथा छिमेकी र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँगको सहकार्य आवश्यक रहेको उनले उल्लेख गरे।
एसियाको बढ्दो आर्थिक प्रभावलाई नेपालले नयाँ अवसरका रूपमा लिनुपर्नेमा पनि मन्त्री खनालले जोड दिए। विश्वको करिब ६० प्रतिशत जनसंख्या एसियामा बसोबास गर्ने र विश्व अर्थतन्त्रमा यस क्षेत्रको महत्वपूर्ण हिस्सा रहेको उल्लेख गर्दै उनले काठमाडौंलाई क्षेत्रीय आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणसँग जोडिने केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने बताए।
दुई ठूला छिमेकीबीच नेपालको भूमिका केवल सन्तुलन कायम गर्नेमा सीमित नरहने उनको भनाइ थियो। उनले नेपालले छिमेकी मुलुकहरूसँगको सम्बन्धबाट थप आर्थिक मूल्य सिर्जना गर्ने दिशामा अघि बढ्नुपर्ने बताए।
नेपालको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई पनि क्षेत्रीय सम्पर्कको आधार बनाउन सकिने मन्त्री खनालले बताए। लुम्बिनी, अरनिको र भृकुटीजस्ता ऐतिहासिक व्यक्तित्व तथा सम्पदाले नेपाललाई एसियाली सभ्यता र संस्कृतिबीचको महत्वपूर्ण सम्पर्कस्थल बनाएको उनको भनाइ थियो।
ऊर्जा क्षेत्रमा नेपालको सम्भावनालाई क्षेत्रीय अर्थतन्त्रसँग जोड्न सकिने उल्लेख गर्दै उनले जलविद्युत्लाई महत्वपूर्ण आधारका रूपमा प्रस्तुत गरे। नेपालमा उत्पादन हुने स्वच्छ विद्युत् भारत हुँदै बंगलादेशसम्म निर्यात भइरहेको उल्लेख गर्दै उनले सीमावर्ती विशेष आर्थिक क्षेत्रमा उत्पादन तथा औद्योगिक गतिविधि विस्तार गरेर अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति शृंखलासँग नेपाललाई जोड्न सकिने बताए।
उत्तर छिमेकी चीनसँगको सहकार्यलाई पनि दीर्घकालीन र व्यावसायिक आधारमा अघि बढाउनुपर्ने मन्त्री खनालको भनाइ थियो। उनले सडक, सुरुङ, सुख्खा बन्दरगाह, हवाई सम्पर्क, डिजिटल पूर्वाधार तथा सीमापार रेललगायतका संरचनालाई समेटेर ट्रान्स–हिमालयन कनेक्टिभिटी विस्तार गर्नुपर्ने बताए।
नेपालको विकासको दिशा नेपाली जनताले निर्धारण गर्ने भए पनि त्यसलाई प्रभावकारी बनाउन अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी आवश्यक रहेको मन्त्री खनालले बताए। उनले अमेरिका, युरोप, आसियान, ल्याटिन अमेरिका लगायतका मुलुक तथा क्षेत्रीय साझेदारलाई नेपालमा लगानी, सहकार्य र साझेदारीका लागि खुला रहेको सन्देश दिएका छन्।
