काठमाडौं । नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेतामध्ये एक विश्वेश्वरप्रसाद (बीपी) कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवस आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। प्रजातन्त्र स्थापना, राष्ट्रिय एकता, मेलमिलाप र प्रजातान्त्रिक समाजवादको पक्षमा उनको योगदानको स्मरण गर्दै राजनीतिक दल, विभिन्न संघसंस्था तथा शुभेच्छुकहरूले श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिरहेका छन्।
वि.सं. १९७१ भदौ २४ गते जन्मिएका बीपी कोइराला २०१५ सालको पहिलो आमनिर्वाचनपछि २०१६ जेठमा नेपालको पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बनेका थिए। प्रधानमन्त्रीका रूपमा उनले बिर्ता उन्मूलन तथा ‘जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ’ भन्ने भूमिसुधार कार्यक्रम अघि बढाएका थिए। तर २०१७ साल पुस १ गते तत्कालीन राजा महेन्द्रले निर्वाचित सरकार विघटन गरेपछि उनीसहित शीर्ष नेताहरूलाई पक्राउ गरी सुन्दरीजल बन्दीगृहमा राखिएको थियो। त्यसपछि उनले लामो समय जेल र भारतमा निर्वासनको जीवन बिताए।
बीपीले २०३३ सालमा राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति लिएर स्वदेश फर्किएपछि नेपाली राजनीतिमा मेलमिलापको अवधारणा अघि सारेका थिए, जसलाई अहिले पनि नेपालको राजनीतिक इतिहासमा दूरदर्शी कदमका रूपमा हेरिन्छ। २०३९ साउन ६ गते उनको निधन भएको थियो।
राजनीतिसँगै साहित्यमा पनि बीपी कोइरालाको योगदान उत्तिकै महत्वपूर्ण मानिन्छ। मनोवैज्ञानिक यथार्थवादी धाराका प्रवर्तक मानिने उनका ‘तीन घुम्ती’, ‘सुम्निमा’, ‘नरेन्द्रदाइ’, ‘मोदी आइन’, ‘बाबु, आमा र छोरा’ लगायतका उपन्यास, ‘श्वेत भैरवी’ र ‘दोषी चश्मा’ कथा संग्रह, साथै ‘जेल जर्नल’, ‘फेरि सुन्दरीजल’ र ‘आत्मवृत्तान्त’ जस्ता कृतिहरू नेपाली साहित्यका चर्चित कृति मानिन्छन्।
बीपीसँग जोडिएको ऐतिहासिक सुन्दरीजल बन्दीगृहलाई पछि बीपी सङ्ग्रहालयका रूपमा विकास गरिएको छ, जहाँ उनको जीवन र नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण सामग्री संरक्षण गरिएको छ। २०७२ सालको भूकम्पबाट क्षति पुगेको उक्त सङ्ग्रहालय हाल पुनःनिर्माणको अन्तिम चरणमा रहेको छ।
