काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन शाहको पहिलो औपचारिक विदेश भ्रमण भारतबाट हुने तयारी भइरहेका बेला परराष्ट्र मामिलाका विज्ञहरूले भ्रमणलाई परिणाममुखी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार सरकारले औपचारिक रूपमा एजेन्डा सार्वजनिक नगरे पनि नेपालका राष्ट्रिय हितसँग जोडिएका विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने अपेक्षा छ।
विज्ञहरूका अनुसार नेपाल–भारतबीचको बढ्दो व्यापार घाटा न्यूनीकरण भ्रमणको प्रमुख एजेन्डा बन्नुपर्छ। नेपाली कृषि उपज, हस्तकला तथा स्वदेशी उत्पादनलाई भारतीय बजारमा सहज पहुँच दिलाउने विषयमा नेपालले स्पष्ट रूपमा आफ्नो धारणा राख्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।
ऊर्जा क्षेत्रलाई पनि भ्रमणको महत्त्वपूर्ण विषय बनाउनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ। विशेषगरी नेपालबाट भारतमा दीर्घकालीन रूपमा जलविद्युत् निर्यात विस्तार गर्ने, साथै भारतीय प्रसारण लाइनमार्फत बंगलादेशसम्म विद्युत् निर्यातका लागि आवश्यक सहजीकरणबारे छलफल हुनुपर्ने विज्ञहरूले बताएका छन्।
मनसुनका बेला तराई क्षेत्रमा दोहोरिने डुबान र सीमापार नदी व्यवस्थापनको विषयमा पनि नेपालले दीर्घकालीन समाधान खोज्न पहल गर्नुपर्ने उनीहरूको धारणा छ। त्यसका लागि दुवै देशबीच प्रभावकारी समन्वय र संयुक्त संयन्त्रलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।
यसैगरी, लामो समयदेखि कार्यान्वयनमा जान नसकेको पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजनालगायत संयुक्त जलस्रोत परियोजनालाई अघि बढाउने विषय पनि भ्रमणमा उठ्नुपर्ने विज्ञहरूको अपेक्षा छ।
परराष्ट्रविद्हरूले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई परम्परागत राजनीतिक र सांस्कृतिक सम्बन्धमा मात्र सीमित नराखी सूचना प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), स्टार्टअप र डिजिटल नवप्रवर्तनका क्षेत्रमा पनि सहकार्य विस्तार गर्नुपर्ने बताएका छन्। भारतको प्रविधि क्षेत्रमा नेपाली युवाका लागि सीप विकास, रोजगारी र लगानीका अवसर सिर्जना गर्ने विषयमा पनि पहल हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
यद्यपि यी विषयहरू सरकार वा दुवै देशले औपचारिक रूपमा तय गरेका एजेन्डा भने होइनन्। भ्रमणका क्रममा उठ्न सक्ने सम्भावित प्राथमिकताका रूपमा परराष्ट्र मामिलाका विज्ञहरूले यी विषयलाई जोड दिएका हुन्।
